نکته 21: پیام مبعث: نهادینه شدن اخلاق

فرارسیدن مبعث رسول گرامی اسلام(ص) را خدمت همگان تبریک و تهینت می گویم. به نظرم رسید به عنوان عیدی به مخاطبان گرامی، بخشی از یک پژوهش در دست انجام را تقدیم نمایم.

بی گمان یکی از مهم ترین پیام های بعث پیامبر اسلام(ص) تربیت اخلاقی جامعه است. این مطلبی است که ایشان به آن تصریح داشته و در عمل هم به آن مقید بوده است. هر چند اخلاقی زیستن نیاز جدی جامعه و دنیای امروز ماست ولی نکته قابل توجه آن است که تا وقتی باور و عمل اخلاقی در جامعه «نهادینه» نشود آن تاثیر شایسته خود را نخواهد داشت. توجه به نکات ذیل، به فهم بهتر «نهادینه شدن اخلاق» یاری می رساند:

1. سخن از نهادینه شدن به معنای آن نیست که افراد جامعه کم و بیش به اخلاق عمل نمی کنند یا اجمالا به ارزش های اخلاقی باور ندارند، بلکه به این معناست که اخلاقی عمل کردن باید به عنوان یک باور و ارزش دائم و همیشگی در ذهن و ضمیر همه افراد جامعه پذیرفته شود.
2. نهادینه سازی به معنای فراهم ساختن شرایطی است که فرد برای اخلاقی عمل کردن نیاز به محرک ها و مشوق های بیرونی نداشته باشد (یا کمترین نیاز را داشته باشد)؛ و  انگیزه های درونی اش به اندازه ای قوی باشد که او را به مراعات اخلاق ترغیب نماید.
3. از طرف دیگر نهادینه کردن اخلاق به معنای ایجاد بستری است که افراد برای ترک رذایل اخلاقی هم نیاز چندانی به موانع یا فشارهای بیرونی نداشته نباشند؛ بلکه یک نوع ملکه درونی مانع تخطی از فرامین اخلاقی باشد.
4. نهادینه شدن اخلاق یعنی فرد به گونه ای تربیت شود که اخلاقی عمل کردن او مقید به مخاطب خاصی نباشد. به عبارت دیگر، نگاه عامل اخلاقی از نظر لزوم رعایت اصول اخلاقی به همه افراد بالسویه و فارغ از مثلا وضعیت مالی یا موقعیت و منصب اجتماعی و سیاسی آن ها باشد.
5. نهادینه  شدن اخلاق به این معناست که اخلاقی کردن مقید به مکان و موقعیت و زمان خاصی نباشد. یعنی از نظر موقعیت و جایگاه عامل اخلاقی یک امر استثناناپذیر باشد. به این معنا که شخص چه وقتی که در یک موقعیت اجتماعی یا سیاسی یا اداری بالا هست به اخلاق مقید باشد و چه در زمانی که موقعیتی  پایین در جامعه دارد. البته نگرش اسلامی بر این نکته تاکید دارد که به هر اندازه جایگاه فرد از نظر اجتماعی و مانند آن بالاتر باشد مسوولیت او نیز بالاتر است. از این رو حاکمان یا  گروه های مرجع جامعه باید بیش از دیگران مقید به رعایت اصول اخلاقی باشند.
6. نهادینه شدن اخلاق، به این معناست که اخلاقی عمل کردن مختص یکی از دنیاهای آدمی نباشد. به این معنا که شخص  فقط  در دنیایی که «تحت نظر و نگاه دیگران» است اخلاقی عمل کند ولی در موارد دیگر، رغبتی به اخلاقی زیستن نداشته باشد.
7. نهادینه شدن اخلاق به این معناست که اخلاقی عمل کردن نه تنها مقید به پاداش و طمع یا ترس خاصی نباشد، بلکه از روی اخلاص، و با نیت خیر انجام شود، نه برای دواعی و منافع فردی یا اجتماعی و سیاسی و مانند آن.
8. نهادینه شدن اخلاق یعنی اخلاقی عمل کردن گستره ای وسیع تر از دایره انسانی را در بر بگیرد. به عبارت دیگر، عامل اخلاقی نه فقط نسبت به انسان ها بلکه نسبت به دیگر موجودات، خود را مقید به مراعات اخلاق بداند.
9. نهادینه شدن اخلاق یعنی رهنمون شدن انسان به سوی عمل کردن بر طبق فطرت پاک خود. روشن است این امر مبتنی است بر این دیدگاه که اخلاقی زیستن و میل به ارزش های اخلاقی یک امر فطری است، بر خلاف کسانی که ممکن است اخلاق را فطری ندانند.

پ. ن: پست سال گذشته درباره مبعث را هم اگر دوست داشتید اینجا مطالعه کنید.

کتاب جدید مارتا نوسبام + توضیح

محدودیتهای دینی علیه مسلمانان را متوقف کنید!

مارتا نوسبام فیلسوف معاصر و استاد حقوق و اخلاق دانشگاه شیکاگو در جدیدترین کتاب خود که توسط انتشارات دانشگاه هاروارد منتشر شده به نقد محدودیتهای اعمال شده بر علیه مسلمانان در اروپا پرداخته است.

به گزارش خبرگزاری مهر، نوسبام در این کتاب به نقد محدودیتهای ایجاد شده علیه مسلمانان از سوی کشورهای اروپایی  می پردازد. او این پرسش را مطرح می کند که چه انگیزه‌هایی باعث شد تا برخی روزنامه ها کشتار 77 نفر در نروژ را به افراط گرایان اسلامی نسبت دهند در حالی که بر اساس شواهد یک تروریست نروژی راستگرا مرتکب این جنایت شده بود.

او همچنین این پرسش را مطرح می کند که چرا در سوئیس و کشوری که چهار مناره دارد این بنا منع شده است. همچنین او این پرسش را مطرح می کند که چگونه پیشنهاد ایجاد یک مرکز فرهنگی در منهتن نیویورک باعث ایجاد مناقشات و شعله ور شدن مناقشاتی در ایالات متحده آمریکا شد.

مارتا نوسبام در این اثر به بررسی دلایل و پشت پرده این ترس و خوف از اسلام و مسلمانان و این اقدامات می پردازد. او در تحلیل خود از مباحث فلسفی، تاریخی و ادبی بهره می گیرد تا این محدودیتها را مورد بررسی قرار دهد.

نوسبام در نقد رفتار کشورهای اروپایی به ارزش و اهمیت آزادی دینی می پردازد و رعایت آزادیهای مذهبی از سوی کشورهای اروپایی و غربی را مورد تأکید قرار می دهد. او می گوید آنچه را که برای خود می خواهیم باید برای دیگران نیز بخواهیم. او می خواهد که بردباری در خصوص آزادیهای دینی بالا باشد و میان ادیان خطوط دوستی برقرار باشد.

نوسبام یکی از مخالفان ایجاد محدودیتهای دینی در کشورهای اروپایی در سالهای اخیر بوده است. کتاب اخیر او با عنوان "تعصب جدید دینی" که از سوی انتشارات دانشگاه هاروارد منتشر شده نیز بررسی همین محدودیتها از سوی کشورهای اروپایی و غربی است.

مارتا نوسبام استاد حقوق و اخلاق در دانشگاه شیکاگو است. مطالعات نوسبام و آثار او در خصوص فلسفه باستان، فلسفه سیاسی و اخلاق توجهات زیادی را متوجه خود کرده است.

پ ن :  احتمالا عنوان کتاب فوق از این قرار است:

The New Religious Intolerance Overcoming the Politics of Fear in an Anxious Age

بنگرید به سایت و وبلاگ دانشگاه هاروارد، ناشر کتاب، در اینجا و اینجا:

در آدرس اول می توانید گفت وگویی که با نوسبام شده را بشنوید

.

نمرات منطق-گروه فلسفه

با سلام. لطفا به ادامه مطلب مراجعه فرمايید.کلمه عبور همان شماره کلاس است.

يادآوري: روز شنبه 27 خرداد، آخرين مهلت ارائه تمرين هاي كلاسي و مقالات است.

پ ن : همه نمرات وارد شد(91/3/28).

ادامه نوشته

نکته 20: امتحانات: نمایش حفظیات یا آزمون فهمیات؟

1. همیشه ایام برگزاری امتحانات که فرامی رسد نوعی دلمشغولی و دغدغه هم برای اساتید هم برای شاگردان  پیش می آید. شاگردان بیشتر نگران آن هستند که آیا می توانند از پس پاسخ دادن به سوال های امتحان برآیند یا  نه. برای رفع این دغدغه نیز سعی می کنند با مراجعه به جزوه های خود یا همکلاسی هایشان – اگر خوش شانس! باشند و استاد کتاب معرفی  نکرده باشد -  آنچه در طول ترم گفته شده را حفظ کنند و از آزمون سربلند بیرون بیایند. در واقع بسیاری از دانشجویان پس دادن آنچه سر کلاس فراگرفته اند را مهم ترین هدف امتحان و راه نجات را نیز در حفظ کردن گفته های استاد می دانند. از این منظر، امتحان در واقع عبارت است از رقابت بر سر این که چه کسی بهتر مطالب گفته شده را حفظ کرده و توانسته دست کم تا سر جلسه امتحان آنها را در حافظه خود نگه دارد و به روی کاغذ منتقل کند.

2. اساتید هم کم و بیش برای طرح سوال دچار دغدغه هستند. آنان از یک طرف تمایل دارند آنچه گفته اند و بلکه فراتر از آن را دانشجو فراگرفته باشد و بتواند با حضور خود در جلسه امتحان نشان دهد که زحمت ها و تلاش های استاد و وقت و هزینه دانشجو هدر نرفته است و از طرف دیگر با این مسئله مواجه هستند که سوال ها را چگونه طرح کنند که بتواند به خوبی نشان دهنده توانایی علمی دانشجو باشد و استاد هم بتواند با خیال راحت و به نظر خود عادلانه نمره لازم را به دانشجو بدهد.

3. برخلاف تصور برخی از دانشجویان، امتحانات برای اغلب استادان هم خالی از دشواری و دغدغه نیست. این امر هم در هنگام طرح سوال هم به خصوص در هنگام تصحیح برگه های امتحانی ظهور و بروز بیشتری دارد. به نظر می رسد گاهی ناراحتی اساتید هنگام مواجهه با نمره پایین برخی دانشجویان از ناراحتی خود دانشجو هم بیشتر باشد. بخصوص که توجه داشته باشیم نمره دادن نوعی قضاوت کردن است و قضاوت هم یکی از دشوارترین کارهای دنیا است. البته اگر سوال ها چهارگزینه ای (به قول معروف تستی) باشد کار تصحیح هم سریعتر هم با وجدان راحت تری انجام می شود؛ چرا که مشخص کردن صحیح یا عدم صحیح بودن پاسخ دانشجو کار آسانی است، ولی امان از وقتی که سوال ها تشریحی است و دانشجو هم به نکاتی اشاره کرده است هم پاسخ جامع و کامل را نداده است. یا وقتی که استاد ببیند با وجود همه توضیح و تفصیل ها و تکرار مکرراتی که در سر کلاس داشته و حتی گاه به اشاره یا تصریح گفته که این سوال در امتحان می آید ولی باز هم دانشجو پاسخ درست را ننوشته است. در این موارد قضاوت کار بسیاری دشواری می شود که فقط خدا باید به یاری استاد بشتابد تا مبادا حقی ضایع شود.

4. به نظر می رسد شیوه امتحانی که اکنون در بسیاری از رشته های دانشگاهی ما مرسوم است ، همان گونه که اشاره شد، بیشتر مسابقه ای است برای مشخص کردن میزان حفظیات دانشجو. این شیوه لزوما نمی تواند به خوبی میزان «درک و توان تجزیه و تحلیل» دانشجو را نشان دهد. حال اگر هدف – یا یکی از اهداف - تحصیلات عالیه را آموزش و تقویت قوه درک و فهم دانشجو و یاد دادن چگونه فکر کردن به او بدانیم، شیوه سنجش حفظیات از نشان دادن این امر عاجز است. برای همین است که برخی از دانشجویان ما هنگامی که با موضوعات و مباحثی که حتی به رشته درسی شان مربوط می شود مواجه می شوند از تجزیه و تحلیل منطقی آن مسائل و یافتن راه حل های معقول و منطقی عاجز هستند. در واقع دانسته ها و حفظیات آنان کمک چندانی به ایشان نمی کند. و همین امر است که گاه مورد تعجب پدر و مادر و دیگر افراد می شود و از آنها می پرسند: «پس در دانشگاه به شما چی یاد داده اند؟» ممکن است گفته شود دانشگاه نمی تواند همه امور را به دانشجو بیاموزد و نباید انتظار بیش از اندازه ای از استاد و دانشگاه و دانشجو داشت. پاسخ این است که این حرف فی الجمله درست است ولی بالجمله نه. به این معنا که به نظر نمی رسد اگر انتظار داشته باشیم دانشجو در دانشگاه شیوه فکر کردن را فرابگیرد و در آن مهارت پیدا کند انتظار بی جایی باشد.

5. این که راه چاره چیست و چگونه می توان به گونه ای طرح سوال کرد که امتحان بتواند نشان دهنده مهارت و هنر فکر کردن و تجزیه و تحلیل دانشجو و فراگیری دروس باشد نکته ای است که شاید نتوان یک پاسخ ساده و روشن به آن داد و هر کس با توجه به آگاهی و تجربه خود ممکن است پاسخی متفاوت داشته باشد. آنچه اینک می توان به طور مختصر گفت این است که برای بهبود وضعیت حاضر هم اساتید هم دانشجویان می توانند نقش موثر داشته باشند. استادان می توانند تدریس خود را به گونه ای طراحی کنند که ناظر به تلاش و تکاپوی فکری دانشجو - و نه صرف حفظ کردن مطالب – باشد. سوال های امتحانی را نیز می توان به گونه ای طرح کرد که نشان دهنده تکاپوگری ذهنی دانشجو و توان علمی او باشد. روشن است که موفقیت دانشجو در پاسخ به این گونه سوال ها نشان دهنده فراگیری مطالب مطرح شده در کلاس نیز هست.  البته طرف دیگر ماجرا هم دانشجویان هستندکه می توانند با همکاری و همراهی اساتید و تلاش و جدیت بیشتر در تحصیل، اکتفا نکردن به مباحث مطرح شده در کلاس و انجام مطالعات بیشتر، همچنین انجام تمرین و مباحثه بیرون از کلاس، علاوه بر استفاده بهینه از وقت و هزینه خود، به رشد و تعالی هر چه بیشتر جامعه نیز کمک نمایند.

6. بارها در این نوشته کلمه «برخی» را به  کار بردم تا بگویم آنچه گفته شد درباره همه دانشجویان نیست اما به هر حال تعداد زیادی از دانشجویان را در بر می گیرد.

7. فرصت را مغتنم شمرده برای همه دانشجویان، و به ویژه برای دوستانی که در این ترم در خدمت شان بودم، آرزوی موفقیت روزافزون دارم و  امیدوارم توجه داشته باشند که مطالب مطرح شده لزوما ناظر به آنان نیست بلکه یک امر کلی است که برای دانشجویان همه رشته ها و مقاطع تحصیلی صدق می کند. امیدوارم اگر دوستان هم نظری موافق یا مخالف آن چه گفته شد دارند مطرح کنند تا بحث روشن تر و منقح تر شود.

8. مطالب مطرح شده در این پست درباره نظام آموزش دانشگاهی ما بود . در مورد نظام آموزشی حوزوی هم مطالبی و مباحثی هست که بایستی در جای خود بررسی شود. (فعلا می توانید درباره امتحانات حوزه این مطلب را در وبلاگ «نامه های حوزوی» بخوانید. برخی وجوه اشتراک بین طلبه ها و دانشجویان درباره امتحانات جالب است).

دردسرهای انتشار مقالات علمی

دردسرهای انتشار مقالات علمی/ مهمترین نکات درباره شناسایی نشریات معتبر

به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که هراز چندی سودجویی های علمی از محققان و اساتید در خصوص انتشار مقالات علمی در پایگاه های علمی صورت می گیرد، رئیس مرکز برنامه ریزی و سیاستگذاری پژوهشی مهمترین نکات درباره شناسایی و انتشار مقالات در نشریات معتبر را اعلام کرد.

با رشد تولید علمی کشور، بازار انتشار مقالات علمی در پایگاه های استنادی و مجلات علمی- پژوهشی بین المللی داغ است به گونه ای که اخیرا برخی افراد سودجو با ایجاد بنگاه هایی برای انتشار مقالات علمی در پایگاه های استنادی بین المللی، اقدام به کلاهبرداریهای هنگفت از اساتید و محققان کردند.

بر اساس برخی گزارشهای.... (بقيه در ادامه مطلب)

ادامه نوشته

یادآوری درباره تحقیق های کلاسی

با آرزوی موفقیت برای همه دوستان. به سیاق نیمسال های گذشته مجددا یادآور می شودکه:

دوستان عزیزی که قرار است تحقیق های کلاسی را انجام دهند - در همه رشته ها- لطفا از تحویل مقالاتی که فاقد موارد ذیل است خودداری فرمایند:

1. چکیده (حدود 150 کلمه)

2. واژگان کلیدی (5 واژه)

3. آدرس دهی درون متنی (به صورت صحیح)

4. داشتن مقدمه

5. دست نویس بودن مقاله

6. تنظیم منابع پایانی به صورت استاندارد

- مجددا پیشنهاد می شود برای آگاهی بیشتر ابتدا جزوه «روش مقاله نویسی» سپس «نمونه مقاله آموزشی» را مطالعه کنیدو بعد از آن اقدام به نگارش مقاله خود نمایید.

موفق باشید

پ ن: لطفا به دوستان دیگر نیز اطلاع دهید.

كتابي درباره روان شناسي اخلاق+دانلود

روان شناسي اخلاق (moral psychology) يكي از شاخه هاي فلسفه اخلاق و در واقع نقطه تلاقي اخلاق و روان شناسي است كه در سال هاي اخير مورد توجه جدي اساتيد، محققان و صاحب نظران حوزه اخلاق و فلسفه اخلاق قرار گرفته است. منابع فارسي دراين زمينه متاسفانه هنوز قابل توجه نيست. براي تدوين يك نظام روان شناختي اسلامي درباره اخلاق، يكي از كارهايي كه بايد انجام شود آشنايي با ديدگاه هايي است كه در جوامع علمي امروز دنيا در اين زمينه مطرح است.

يكي از آثاري كه در زمينه روان شناسي اخلاق نگاشته شده «دستينه روان شناسي اخلاق» The Moral  Psychology Handbook است كه توسط جان دوريس John M. Doris  و گروهي  از محققان روان شناسي اخلاق نوشته شده است. اين كتاب از سوي انتشارات آكسفورد در سال 2010 در 506 صفحه منتشر شده است.

برخي از مباحث مطرح شده از اين قرار است: روان شناسي اخلاق چند سيستمي، انگيزش اخلاقي، احساسات و عواطف اخلاقي، نوع دوستي، استدلال اخلاقي، زبان شناسي و نظريه اخلاقي، قواعد اخلاقي، مسووليت اخلاقي، شخصيت، خوشبختي و سعادت، نژاد و معرفت نژادي.

كتاب را مي توانيد از اينجا دانلود كنيد.

پ ن:

handbook را كتاب راهنما، دستينه، دستنامه و مانند آن ترجمه كرده اند. (اينجا را ببينيد)

براي آشنايي اجمالي با روان شناسي اخلاق ترجمه مقاله اي از مايكل اسلوت را در اينجا بخوانيد.

نکته 19: شبِ آرزو و صبحِ امید

1. در فرهنگ اسلامی برخی ایام سال را با نام مشخصی عنوان بندی کرده اند. به نظر بنده بهره گیری از این ایام و نام هایی که برای آنها انتخاب شده یکی از بهترین راه های تربیت انسان، تبلیغ دین و چشاندن حلاوت انسانی زیستن به کام انسان ها است.
2. یکی از این ایام «لیله الرغائب» است که با خوش ذوقی به نام «شب آروزها» ترجمه شده و در چند سال اخیر وارد ادبیات دینی جامعه ما شده است. یکی از ویژگی های آدمیان آن است که اگر با تلاش به چیزی که می خواهند نرسیدند دست کم می توانند آرزوی داشتن آن را در دل بپرورند. داشتن آروزها ا مری کوچک و کم ارزش نیست. به نظر می رسد باید آرزومندی را به عنوان یک موهبت دانست و از آن به خوبی بهره گرفت.
3. آرزو داشتن غیر از خیال پروری و زندگی در رویاهای دست نایافتنی است. انسان خیال باف از داشته های خود غافل است و معمولا به نداشته های خود دل می بندد. ولی انسان آرزومند داشته های خود را می شناسد و آنها را سرمایه ای قرار می دهد برای رسیدن به ناداشته های خود.
4. انسان آرزومند، امیدوار است. رو به روشنی دارد. آرزوها صبغه ای مثبت و امیدساز دارند به خلاف خیال پروری ها که یا ریشه در ناامیدی دارد یا دست کم این که آدمی را امیدوار هم نمی کند. شخص آرزومند مثبت نگر است. آرزومندی را با تلاش و تکاپو و توکل در هم می آمیزد. داشتن آرزو نشان گر آن است که برای هر قفلی کلیدی هست، ولی باید به دنبال یافتن آن کلید بود. این خطای ما آدمیان است که چون کلید مناسب را برای کار خود نیافته ایم گمان می کنیم همه چیز قفل شده است و راه چاره ای نیست. گاه هم کلید در جیب ماست یا در گردن مان آویخته ، و از آن بالاتر، گاه کلید از رگ گردن هم به ما نزدیک تر است (سوره ق، آیه 16) ولی چه حاصل که ما از آن غافلیم.
5. آرزوها جهت دهنده حرکت انسان نیز هست. آروزها به نوعی سخنان ناگفته آدمیان است. چیزهایی که نشده و آدمی در پی شدن آنهاست. از این رو آرزوها را میتوان نشان دهنده حرکت آدمیان نیز دانست. به همین خاطر است که معمولا به هر اندازه سطح تعالی معنوی و شخصیت درونی آدمها رشد می کند خواسته ها و آروزهاشان هم ارتقای بیشتری پیدا می کند. اگر نگاهی به دعاها و درخواست های پیامبر گرامی اسلام(ص) و ائمه بزرگوار (ع) یا دیگر اولیای الاهی بیاندازیم بهتر متوجه این مطلب می شویم. البته آنها در دعاها و آروزهای خود از خداوند مطالباتی همچون دیگر انسان ها هم داشته اند ولی خواسته های خود را در همان سطح نازل دیگران نگاه نداشته اند.
6. اینک که در آستانه شب آروزها (لیله الرغائب) هستیم چه خوب است که برای خود و دیگران آروزهای خوب داشته باشیم. البته باز بهتر است که اول برای دیگران آرزو کنیم بعد برای خودمان. مقدم داشتن دیگران بر خود، یک اصل اخلاقی است که اگر در جامعه ما پر رنگ شود بسیاری از سختی ها و دشواری های (خود ساخته و دیگر ساخته) ما کم می شود.
7. این درست که هنگام آرزو کردن باید امید جدی به برآورده کردن آن داشته باشیم، ولی مکتب تربیتی اسلام بر این نکته تاکید دارد که انسان در مقام «رضا» باشد. به این معنا که خدا را به خاطر «داده ها و نداده ها و گرفته ها» شکر و سپاس گوید. اگر آرزویی برآورده شد شاکر باشد و اگر برآورده نشد آن را به حساب حکمت و مصلحتی بگذارد که از سوی خدا در نظر گرفته شده  است.
8. در شب آرزوها برای همه شما آروزی صحت، سلامت، عاقبت بخیری، شادکامی، تعالی معنوی، رشد علمی، و کاستن از دشواری های مادی را دارم. امیدوارم خدای عزیز آرزوهای ما را در حق همدیگر برآورده به خیر کند.

گزارش همايش ملاصدرا

شانزدهمين همايش بررسي انديشه هاي ملاصدرا برگزار شد. گزارش تصويري اين مراسم را مي توانيد در خبرگزاري مهر ملاحظه كنيد.

برنامه سخنراني هاي همايش را در سايت بنياد حكمت اسلامي صدرا ببينيد.

اينجا هم فهرست مقالات همايش ارائه شده است.