اندكي انديشه

چه خوب فريب مي خوريم، ما ساده لوحان فضاي مجازي : نگاهي اخلاقي به ساده لوحی و زودباوری در شبكه هاي اجتماعی

 از وقتي عضو شبكه هاي اجتماعي شده ايد چند بار قبل از اين كه ادعاي مطرح شده توسط ديگران را قبول يا رد كنيد يا قبل از اين كه آن را براي ديگران ارسال (فوروارد) كنيد از خود پرسيده ايد كه: آيا مدعي براي ادعاي خود «دليل» آورده است؟اگر دليلي ارائه كرده آيا دليلش قابل پذيرش است؟ آيا براي سخني كه از ديگران نقل كرده «سند» ذكر كرده است؟آيا سخن او با عقل يا شرع سازگاري دارد؟
اگر بدون پاسخ به اين پرسش ها مطلبي را قبول يا رد كنيد و (از آن بدتر) آن را براي ديگران ارسال كنيد با عرض معذرت بايد شما را يكي از «ساده لوحان فضاي مجازي» به شمار آورد كه هم خودتان در معرض خطرات اخلاقي و معنوي (و گاه مادي) هستيد هم ممكن است باعث آزار و اذيت ديگران شويد كه آن هم از نظر اخلاقي خطا است.

 چند نمونه از ادعاهاي بدون دليل (همه موارد واقعي و از گروه هاي تلگرامي اخذ شده است):
1.  (درباره يك از برنامه هاي علمي تلويزيون) «واقعا برنامه بی خود، مسخره، بی فایده  و بی ارزشی است . بیشتر شبیه توهینه تا برنامه». شخص ديگري در پاسخ گفته است: « البته برنامه ... هم معایبی دارد، اما باز سطح آن بسیار متفاوت است با چنین برنامه های مبتذلی.»
2. « فیلسوفان بیش از دو هزار سال تاکید کرده بودند که نخستین وظیفه آنان بنیان نهادن معرفتی است که قطعی و موثق به حساب آید، اما کی‌یرکه‌گور به شدت با این نظر مخالف بود»
3. بازیگری که ظاهرا کار وکالت هم می‌کند در صفحه اینستاگرام خود مدعي شده شبكه ماهواره اي «فارسی وان» با شکایت او  بسته شده است. او هیچگونه سندی براي اين ادعاي خود (كه ممكن است درست هم باشد) ارائه نکرده است.
4. جملاتي كه به نقل از افرادي چون دكتر حسابي، دكتر شريعتي، كورش، و حسين پناهي به فراواني در شبكه ها دست به دست مي شود بدون اين كه سند معتبري برايش ذكر شود.

 چرا ساده لوحی در فضای مجازی خطرناکتر از فضای حقیقی است؟ چون در اين فضا فريب خوردن يك انسان ساده لوح مي تواند براي صدها (وبلكه هزاران نفر) مشكل درست كند. بعلاوه كه ديگر امكان جبران خطا هم نيست.  

 نشانه های افراد ساده لوح در فضاي مجازي:
1. اصل را بر صادق بودن دیگران می گذارند (حتی کسانی را که نمیشناسد).
2. اصل را بر درست بودن سخن دیگران می گذارند.
3. اصل را بر مستند بودن سخن ديگران مي گذارند. («حتما طرف يه چيزي مي دونه كه اينو گفته»)
4. با «قلب»شان فكر مي كند تا «عقل»شان. فكر مي كنند واقعيت همان چيزي است كه آنها «دوست دارند باشد». مثلا اگر مطلبي به نفع خودشان يا هموندان فكري، سياسي، سليقه اي، مذهبي، فاميلي يا كاري شان يا به ضرر مخالفانشان باشد بدون سند و مدرك آن را درست مي پندارند (چون در واقع دوست دارند كه درست باشد).
5. به معیارهایی چون مطابقت با واقع و يا سازگاري با حکم عقل و شرع توجه چنداني ندارند.
6. بدون هیچ تاملی درباره یک محتوا و بدون بررسی تبعات احتمالی آن، اقدام به انتشار مطالب دیگران (فوروارد)‌می کنند.

برخي  پیامدهای ساده لوحی:
ممكن است بسياري از مطالب و ادعاها و اخباري كه بدون ذكر سند در شبكه هاي اجتماعي منتشر مي شود واقعا راست باشد ولي مشكل اينجاست كه وقتي چنين رويه اي باب شد، به آساني راه براي دروغ گويان، دغل بازان و فريب كاران باز مي شود كه اين وضعيت پيامدهاي منفي و زيان باري دارد. موارد زير از آن جمله است:
1. ترويج رذايل اخلاقي در فضاي مجازي و حقيقي. رذايلي چون دروغ، تهمت، شايعه سازي،‌ بردن آبروي افراد،‌ گسترش خرافات و تضعيف عقلانيت، حتي به خطر افتادن امنيت كشور.
2. شریک شدن در گناهان و خطاهاي اخلاقي دیگران، به خاطر انتشار مطالب آنها
3. افزايش بي اعتمادي در جامعه و سست شدن شالوده همبستگي اجتماعي و اخلاقي جامعه. چرا كه شخص پس از چندين بار آشكار شدن دروغ بودن ادعاها يا اخبار منتشر شده در اين فضا، كم كم به همه افراد بدبين مي شود.
4. جرات پيدا كردن افراد فريبكار و حقه باز براي تداوم وگسترش کار های غیر اخلاقی خود
5. تمسخر و تحقیر فرهنگ و دین و مذهب و ملیت

توجه داشته باشيم: ساده لوحان فضاي مجازي نه تنها «ابزار»  نقض اخلاق در اين فضا هستند بلكه جزو  «قربانيان» آن هم هستند.