بايد ها و نبايدهاي حضور حوزويان در فضاي مجازي
بايد ها و نبايدهاي حضور حوزويان در فضاي مجازي
گفت و گو با مجله «حريم امام»، ش 236، مهر 1395 (دانلود متن كامل از اينجا)
⭕️ از آنجا كه موضوع گفت وگوي حاضر تعامل حوزويان با فضاي مجازي و حضور آنان در اين فضا است، لطفا ابتدا تعريفي از اين فضا ارائه كنيد.
✅ آنچه امروزه با عنوان «فضاي مجازي» شناخته مي شود در واقع محيطي است كه با بهره گيري از ابزارها و فناوري هاي ارتباطي و اطلاع رساني و به طور خاص اينترنت به وجود آمده است. در واقع شبكه جهاني اينترنت با متصل كردن ميليون ها كامپيوتر و تلفن همراه به يكديگر صدها ميليون انسان را در سراسر جهان به هم مرتبط كرده و موجب شكل گيري شبكه هاي ارتباطي تو در تو و بسيار گسترده و فراهم سازي فضايي شده است كه با عنوان فضاي سايبر يا فضاي مجازي، به موازات فضاي حقيقي زندگي روزمره انسان، شده است. بر بستر اين فضا است كه امروزه «شبكه هاي اجتماعي» به عنوان گسترده ترين دستاورد فضاي مجازي موجب ارتباط و تعامل نزديك افراد شده است.
⭕️ شكل گيري اين فضا چه تاثيراتي داشته است؟
✅ تاسيس و توسعه هر فناوري از جهات مختلف بر روي زندگي انسان تاثير مي گذارد و به هر اندازه كه ميزان دسترسي به آن بيشتر باشد شعاع تاثيرش هم بيشتر خواهد شد. اختراع كامپيوتر و شكل گيري فضاي مجازي نيز از اين قاعده بيرون نيست. امكانات اين فضا موجب بالا رفتن سطح آگاهي افراد، دسترسي آنها به اقيانوسي از داده هاي درست و نادرست، ارتباط با افراد مختلف و شكل گيري گروه هاي جدي شده است. از آنجا كه هم از اينترنت براي كارهاي مختلف استفاده مي شود هم داده هايي كه در اين فضا تبادل مي شود مربوط به موضوعات گوناگون است، تاثيرات آن هم به ابعاد گوناگون زندگي انسان مربوط مي شود.
امروزه فضاي مجازي بر روي سبك زندگي افراد، نگرش آنها به خويشتن، به انسان هاي ديگر، و به طبيعت، همچنين بر روي فرهنگ و آداب و رسوم و حتي باورهاي ديني و مذهبي آنان تاثير گذاشته است يا مي تواند تاثير بگذارد.
⭕️ به نظر شما روحانيون و حوزه هاي علميه چه مواجهه اي با فضاي مجازي بايد داشته باشند؟
✅ اجازه دهيد ابتدا به قول طلبه ها «تاسيس اصل» كنم و بعد بر اساس آن پاسخ شما را بدهم. به نظر بنده به دلايل مختلف امروزه اصل بر حضور جدي حوزويان در فضاي مجازي است؛ اين حضور هم شامل طلاب به صفت فردي شان مي شود هم خود حوزه به عنوان يك نهاد ديني. بي توجهي به اين فضا و امكانات آن يعني محروم كردن خود از يك فرصت بسيار عالي براي عمل به وظايف ومسووليت هاي طلبگي.
وضعيتي كه اين فضا ايجاد كرده است از نظر تعداد مخاطبان، امكان دسترسي به افراد، امكان انتشار مطالب، و پاسخگويي به سوال هاي مربوط به دين و دينداران، هيچگاه در طول تاريخ براي حوزه هاي علميه فراهم نبوده است. كوتاهي در استفاده از اين فضا، پيامدهاي ناگوار فراواني را در پي دارد. مسوولان حوزه لازم است كه علاوه بر برنامه ريزي جهت آشنايي طلاب با فضاي مجازي، براي توليد محتواي مناسب و استفاده از اين فناوري براي تبليغ دين زيرساخت ها و امكانات انساني و مادي لازم را فراهم نمايند.
⭕️مشكلات احتمالي حضور طلاب در فضاي مجازي چيست؟
💠 برخي از اين مشكلات به صورت فهرست وار از اين قرار است:
1. ضعف علمي و نداشتن آگاهي هاي ديني لازم براي تبيين انديشه هاي اسلامي يا پاسخ به سوالات مربوط به دين
2. فراموش كردن وظيفه طلبگي خود و بي تفاوت شدن نسبت به ايفاي آن در فضاي مجازي
3. بيان مطالب فاقد پشتوانه علمي و عقلاني براي دفاع از دين
4. عدم آشنايي لازم با ساختار فضاي مجازي و اقتضائات و شرايط حاكم بر آن
5. نداشتن آگاهي كافي نسبت به مزايا و امكانات موجود در اين فضا و در نتيجه عدم بهره گيري كافي از آنها براي تبليغ دين
6. مشغول شدن بيش از اندازه به فعاليت در اين فضا و در نتيجه غفلت از فعاليت هاي علمي و پژوهشي يا انجام مسووليت هاي كاري و خانوادگي، و اتلاف عمر و سرمايه خود
7. دچار شدن به دسيسه افراد شياد و فرصت طلب كه در صدد سوءاستفاده از طلاب هستند
8. افتادن در دام روابطي كه با اخلاق اسلامي و شوونات طلبگي سازگار نيست
9. برخورد نامناسب با كاربران فضاي مجازي و به ويژه اعضاي شبكه هاي اجتماعي
10. غفلت از رصد كردن مداوم اين فضا و آينده پژوهشي درباره نسبت دين و دنياي مجازي.
⭕️ با توجه به مشكلاتي كه بيان شد، يك طلبه با چه شرايطي بايد وارد فضاي مجازي شود؟
💠 به نظر بنده طلاب لازم است به چند نكته توجه كنند:
1. با فضاي مجازي و حال و هواي آن آشنا باشند
2. قبل از عضويت در هر شبكه اجتماعي يا گروه اينترنتي اطلاعات و آگاهي هاي لازم را نسبت به آن كسب كنند
3. همانگونه كه قبل از رفتن به يك مسافرت تبليغي اطلاعات ديني مناسب را كسب مي كنند قبل از حضور در هر بحث علمي يا اظهارنظر درباره يك موضوع، با مراجعه به منابع معتبر و افراد دين شناس و آگاه به زمان، خود را از نظر علمي توانمند سازند
4. حضورشان در اين فضا بر اساس احساس نياز و ضرورت و با توجه به مسووليت ديني و اخلاقي شان باشد
5. براي حضور در اين فضا برنامه ريزي هاي لازم را داشته باشند
6. در ايجاد رابطه و مراوده با ديگران حزم و احتياط كنند و در اين زمينه حد و مرز لازم را نگاه دارند
7. توجه داشته باشند كه فضاي مجازي به رغم مزايا و فوايدي كه دارد آنچنان لغزنده و خطرآفرين است كه گاه يك بي دقتي كوچك، حتي در حد فشار دادن يك دكمه، مي تواند موجب خسارت هاي مادي و معنوي فراوان شود و چه بسا مشكلاتي براي طلبه فراهم كند كه تا پايان عمر نتواند از دست آن رهايي يابد.
⭕️ به نظر شما طلبه ها در تعامل با اين افراد از چه روشي بايد استفاده كنند ؟
💠 طلاب و روحانيون در فضاي مجازي بايد همان رفتار و كرداري را داشته باشند كه در فضاي حقيقي از آنها انتظار مي رود؛ يعني در يك كلمه مراعات «اخلاق». فضاي مجازي در انحصار هيچ كس نيست و به خاطر اموري چون امكان ناشناس ماندن و مخفي كردن هويت واقعي خود، معمولا عرصه ارائه ديدگاه هاي گوناگون است. در اين فضا برخي افراد ممكن است به خصوص وقتي كه متوجه حضور يك روحاني يا طلبه بشوند، به صورتي بي پرواتر و حتي غيرمودبانه سخن بگويند.
💠از منظر گفت و گوي حاضر بايد بگوييم كه آنچه در اين فضا، و به طور خاص در شبكه هاي اجتماعي، مطرح مي شود و رفتارهايي كه از سوي كاربران و ساكنان اين فضا ارائه مي شود از نظر يك طلبه بر دو قسم است: يا سخن و رفتار و محتوايي است كه از نظر وي قابل قبول و منطقي است، كه در اين صورت طلبه بايد آن را بپذيرد و مواظب باشد كه مبادا در برابر پذيرش حق ايستادگي كند. يا اين كه يك سخن يا برخورد يا محتوا از نظر طلبه قابل پذيرش نيست و خلاف ديدگاه ها يا باورهاي او است. در اين موارد اخلاق گفت و گو، ادب نقد، اخلاق امر به معروف و نهي از منكر و ديگر اصول اخلاقي بايد به طور جدي از سوي طلبه مراعات شود، حتي اگر طرف مقابل به آنها پابند نباشد. برخورد اخلاقي و مراعات آداب معاشرت با كاربران فضاي مجازي كمترين فايده اش اين است كه اگر طرف مقابل را اقناع نكند دست كم او را به وادي لجاجت هم نمي كشاند.
💠طلبه اي كه عضو يك كانال يا گروه اجتماعي مي شود در مباحثه و مراوده با ديگران لازم است از خود صبوري و متانت نشان دهد، با همگان مهربان باشد و به مخالفان ديدگاه هاي خود احترام بگذارد و در عين حال به صورت مستدل و منطقي و بر اساس اصول قرآني «حكمت، موعظه حسنه و جدال احسن» با آنان گفت و گوي انتقادي داشته باشد. او بايد علاقه مند و مشتاق يادگيري و افزايش علم باشد نه كسي كه همه چيز را مي داند و نيازي به دانستن از ديگران ندارد. داشتن تواضع اخلاقي و علمي نيز يكي از نكاتي است كه يك طلبه بيش از ديگران بايد خودرا به آن زينت دهد؛ به اين معنا كه اگر چيزي را نمي داند اعلام كند و از ورود به مباحث و مسائلي كه طلاحيت آن را ندارد پرهيز نمايد و اگر احتمالا مرتكب خطايي شد متواضعانه از ديگران عذرخواهي كند. شيوه مواجهه پيشوايان ديني با ديگران، و ازجمله مخالفان و منتقدان خود يا كساني كه درباره مسائل ديني شبهه و سوال داشتند، مي تواند الگوي مناسبي براي تعامل طلاب با ديگران در فضاي مجازي باشد.
⭕️نگاه مردم به حضور روحانيت در فضاي مجازي چگونه است؟
💠 تا جايي كه بنده متوجه شده ام نگاه اهالي دنياي مجازي به حضور روحانيون تا اندازه زيادي تابع علمكرد خود روحانيان و گاهي هم تحت تاثير حوادث بيروني و يا پيشفرض ها و تصويرهاي درست يا نادرستي است كه از قبل نسبت به حوزه و حوزويان داشته اند. كاربران هر گاه با طلبه اي مواجه شده اند كه آداب گفت و گو را مراعات كرده، به شخصيت و عقايد ديگران احترام گذاشته (هرچند با آن مخالف بوده)، و هنگام نقد ديگران ادب نقد را رعايت كرده، معمولا نگاهشان مثبت بوده و حتي از حضور طلبه در شبكه هاي اجتماعي استقبال كرده اند. طلاب و روحانيوني كه در فضاي مجازي وارد مي شوند بايد انتظار هر گونه برخورد را داشته باشند و خود را براي مواجهه صحيح با آن آماده كنند.
⭕️ نگاه مردم به حضور روحانيت در فضاي مجازي چگونه است؟
🍀 تا جايي كه بنده متوجه شده ام نگاه اهالي دنياي مجازي به حضور روحانيون تا اندازه زيادي تابع علمكرد خود روحانيان و گاهي هم تحت تاثير حوادث بيروني و يا پيشفرض ها و تصويرهاي درست يا نادرستي است كه از قبل نسبت به حوزه و حوزويان داشته اند. كاربران هر گاه با طلبه اي مواجه شده اند كه آداب گفت و گو را مراعات كرده، به شخصيت و عقايد ديگران احترام گذاشته (هرچند با آن مخالف بوده)، و هنگام نقد ديگران ادب نقد را رعايت كرده، معمولا نگاهشان مثبت بوده و حتي از حضور طلبه در شبكه هاي اجتماعي استقبال كرده اند. اين شبكه ها امروزه فرصتي را براي غيرطلبه ها و طلبه ها فراهم كرده كه نوعي ارتباط و مراوده جديد را تجربه كنند و از نزديك با يكدگير آشنا شوند. اين امكاني است كه در فضاي حقيقي براي همگان مقدور نيست. به همين خاطر است كه نوشته ها، نقل قول ها، فيلم ها و تصاوير مربوط به طلاب و روحانيون معمولا در فضاي مجازي مورد توجه بيشتري قرار مي گيرد و گاه به صورت بسيار گسترده منتشر مي شود.
🍀تجربه نشان داده اگر طلاب در اين فضا اصول اخلاقي كه قبلا به برخي از آنها اشاره شده مراعات كنند معمولا مورد استقبال كاربران قرار مي گيرند، و به مرور زمان حتي موجب تغيير ديدگاه هاي منفي ديگران نسبت به دين و حوزه مي شوند. البته طبيعي است افرادي هم هستند كه به هر دليل نگاه مثبتي به طلاب ندارند و نگاه خود را نيز تغيير نمي دهند. بر اين اساس، طلاب و روحانيوني كه در فضاي مجازي وارد مي شوند بايد انتظار هر گونه برخورد را داشته باشند و خود را براي مواجهه صحيح با آن آماده كنند.
⭕️حوزويان چگونه مي توانند از فضاي مجازي استفاده حداكثري داشته باشند؟
🍀 ببينيد، امروزه بازار فناوري هاي ارتباطي و اطلاع رساني، به ويژه موارد مربوط به فضاي مجازي، يك بازار به شدت رقابتي و فعال است. اين رقابت در دو عرصه است. يكي «توليد وتوزيع»، كه در آن هر روز شاهد توليد يك نرم افزار يا سخت افزار جديد هستيم. پيامد اين وضعيت آن است كه هر روز يك امكان جديد به امكانات موجود در اين فضا افزوده مي شود. عرصه دوم مسئله «استفاده» از اين امكانات است. حوزه هاي علميه اگر بخواهند در دنياي امروز مسووليت خود را به بهترين وجه انجام دهند چاره اي ندارند غير از اين كه امكانات و فرصت هايي كه به خاطر فضاي مجازي به وجود آمده را به خوبي بشناسند و از آنها در راستاي ايفاي وظايف خود در تبليغ دين استفاده كنند. استفاده اكثري آن است كه به كارهاي ساده و دم دستي در اين فضا، از قبيل راه اندازي يك سايت يا وبلاگ، اكتفا نشود بلكه علاوه بر اينها، كارهايي از قبيل تعامل با ديگر افراد، مذاهب و اديان، گفت و گوهاي علمي، بررسي تاثيرات و پيامدهاي اينترنت و شبكه هاي اجتماعي، برنامه ريزي و سرمايه گذاري براي توليد و توزيع محتوا، افزايش سطح فرهنگ و اخلاق جامعه، به روز كردن طلاب و روحانيان، حضور فعال در عرصه گفت و گوهاي علمي جهان، ترسيم خطوط كلي و ارائه راهكارهاي اجرايي براي يك زيست اخلاقي و ديني در دنياي امروز و مواردي از اين قبيل مي تواند موجب استفاده حداكثري از اين فضا شود. اين چند موردي است كه به ذهن بنده مي رسد، ولي در اين زمينه بايد از خرد جمعي حوزويان و غيرحوزويان كمك گرفته شود.
با كليك روي لينك زير، مطالب بيشتر در حوزه فرهنگ، فلسفه و اخلاق را در كانال تلگرامي «اندكي انديشه» پيگيري فرماييد
اندكي انديشه
با سلام