(2)

1.      در فرازی دیگر از صلوات شعبانیه، امام سجاد(ع) به بحث درباره حق خاندان نبوت و امامت پرداخته و می فرماید: «اللهم صل علی محمد و آل محمد ... الذين اوجبت حقوقهم و فرضت طاعتهم و ولايتهم». چنین به نظر می رسد که سخن حضرت از یک طرف ناظر به این است که خداوند حقوقی را برای این رهبران بر عهده مردم قرار داده است و از طرف دیگر، یکی از مهم ترین این حقوق، یعنی اطاعت از دستورات آنان و قبول ولایت ایشان را مطرح کرده است. از این بحث می توان نقبی زد به مسئله مهم حقوق متقابل رهبران دینی و افراد جامعه. سیره و سنت پیامبر گرامی اسلام(ص) و امامان بزرگوار، به ویژه امام علی(ع)، می تو اند روشن گر این بحث باشد. آنان از یک طرف برای نجات جامعه از فقر مادی و معنوی در تلاش و تکاپو بودند و سعی بر آن داشتند که از نظر معنوی زنجیرهای اسارت را از فکر و ذهن جامعه باز نمایند، و از نظر مادی شرایط یک زندگی مبتنی بر کرامت را برای آنان فراهم نمایند، و از طرف دیگر به مردم گوشزد می کردند که شما نیز باید یار و یاور رهبران خود باشید و ضمن  اطاعت از دستورات آنان، ایشان را در رسیدن به اهداف عالی شان یاری نمایید. می توان گفت مکتب اسلام مکتب مسوولیت و رعایت حقوق است. و در این میان هر کس که علاقه بیشتری به خاندان نبوت و امامت دارد از مسوولیت و تعهد بیشتری برخودار است.

2.      در راستای آنچه در باب حقوق پیشوایان معصوم بیان شد این نیز گفتنی است که یکی ـ و شاید مهم ترین ـ حق آن است که علاقه مندان و پیروان این خاندان بایستی به راستی و درستی پیرو آنان باشند. در این عرصه هرکه دل در گروی محبت این سلسله جلیل نهاد بایستی که حق دوستی و مودت را به جا آورد و این امر میسر نیست مگر آن که همیشه و در همه زمینه ها پای در جای پای آنان بگذارد. در این صورت است که می تواند ادعا نماید حق دوستی را ادا نموده است. از دیگر حقوقی که بر عهده دلبستگان این مکتب است می توان این موارد را بر شمرد: آشنایی با سیره و سنت این بزرگان و مبتنی کردن دینداری خود بر مدار بصیرت و معرفت؛  تبلیغ عملی مکتب نبوت و امامت، از راه عمل به دستورات آنان و پرهیز از کارهایی که باعث مشوه شدن چهره مکتب آنان می شود؛ و بالاخره تلاش برای ایجاد یک جامعه طیب و طاهر، که بالاترین آروزی این بزرگواران بوده است.

3.      به مناسبت بحث باید یادآور شد که در منابع قرآنی و روایی ما بسیار از حق و حقوق سخن به میان آمده است. نبی گرامی اسلام(ص) و ائمه بزرگوار در موارد فراوانی از اقسام مختلف حقوق سخن به میان آورده اند.  امام علی (ع) در نهج البلاغه بیش از دویست مورد درباره حق و حقوق صحبت کرده است. رساله حقوق امام سجاد(ع) نیز از جمله منابع قابل توجه در باب شناخت حقوق از دیدگاه اسلام است. گردآوری آنچه در گفتار و رفتار این بزرگواران در باب اهمیت حقوق، شناخت حق، عمل بر اساس حق، و مراعات حقوق دیگران وجود دارد می تواند دیدگاه اسلام را درباره حقوق به خوبی آشکار سازد.