سال گذشته در چنین روزهایی یادداشتی با عنوان «سال تحصیلی جدید و توبه های شکسته» در وبلاگ نوشتم. با توجه به نزدیک بودن شروع سال جدید تحصیلی و موضوعیت داشتن آن مطلب، اینک آن را مجددا خدمت دوستان دانشجو تقدیم می کنم. این مطلب درباره «تحصیل» فلسفه است، انشاءالله در مطلبی جدید نکاتی درباره «تدریس فلسفه» بیان خواهم کرد.


شروع سال تحصیلی جدید را به همه دانشجویان و اساتید تبریک می گویم. بالاخره سه ماه تعطیلی هم (خیلی زود!؟) تمام شد و از یکی دو روز دیگر باز هم شاهد فضای پر شور و شوق دانشگاه ودرس و بحث هستیم. طبیعتا سال اولی ها حال و هوای خاص خود را دارند و سابقه دارها (!) هم افکار و اندیشه ها و برنامه های خود را. به نظرم رسید به این مناسبت هدیه ای به محضر هر دو گروه این دانشجویان تقدیم کنم. طبیعتا این هدیه از جنس حرف و سخن است و امیدوارم مورد قبول واقع شود.

حتما شما هم بارها با دانشجویانی برخورد کرده اید (یا خودتان این تجربه را دارید) که می گویند این ترم که گذشت، از ترم آینده می خواهم به طور جدی درس هایم را بخوانم و مطالعه های جنبی را جدی بگیرم و حتی نوشتن تحقیق و مقاله را از ترم آینده شروع کنم. گاه دیده شده که چند ترم گذشته و هر بار توبه ها انجام شده و باز هم توبه ها شکسته شده و هنوز هم این وعده ها و امیدها تحقق نیافته است.

به هر حال، برای این که حتی المقدور به توبه های شکسته مبتلا نشوید به نظر می رسد توجه به مطالب زیر مفید باشد:

1 . برای کل ترم یک برنامه ریزی کلی داشته باشید. بهتر است از همین ابتدای ترم مشخص کنید که قرار است در این ترم جدای از حضور در کلاس  ها چه کارهای دیگری باید انجام دهید. مثلا نگارش یک مقاله، تقویت زبان، یاد گرفتن روش تحقیق و مانند آن. خوبی این کار آن است که جهت گیری و «نقشه راه» برای کل نیمسال مشخص شده است و می توان همه توان و برنامه ها را به سمت و سوی آن برنامه کلی سوق داد. در پایان ترم هم می شود ارزیابی کرد که تا چه اندازه در رسیدن به اهداف خود موفق بوده اید.

. 2 سنگ بزرگ نشانه نزدن است. در نظر گرفتن برنامه هایی که خارج از توان و امکانات و فرصت شخص است باعث عدم اجرای آن ها می شود و به مرور انگیزه انسان را برای برنامه ریزی و نظم در کارها ضعیف می کند تا جایی که گاه انسان عطای برنامه ریزی را به لقای آن می بخشد. بنابراین بهتر است برنامه ها واقع بینانه و کاربردی باشد. همچین کارها حتی المقدور جزیی و زودبازده باشد. مثلا نمی توان در نظر گرفت که هر هفته یک کتاب فلسفی حجیم را بخوانیم. یا هر روز چند صفحه یک مقاله را بنویسیم یا در نظر بگیریم که هر روز چند صفحه متن فلسفی را ترجمه کنیم. طبیعی است که انجام این کارها در طول ترم معمولا امکان پذیر نیست. بنابراین بهتر است در برنامه ریزی اولا توان خودمان، بعد مقدار زمانی که در اختیار داریم ، و بعد امکاناتی که در اختیارمان است را در نظر بگیریم.

. 3 حضور جدی در کلاس هم بد نیست. شرکت در کلاس ها در مجموع خوب است، حتی اگر به قصد تجدید دیدار با دوستان و تجدید خاطره ترم های قبل یا کسب مواد لازم برای خاطرات آینده باشد ! البته اگر درس ها را جدی تر بگیرید و از فرصت کلاس استفاده بیشتری کنید هم بد نیست.

. 4 کارها را به نیمه یا آخر ترم واگذار نکنید. فردا فردا کردن ها و ترک انجام کارها به امید آینده ای که معمولا معلوم نیست کی فرا می رسد، یکی از مشکلاتی است که همه ما به آن دچاریم. گاهی دیده می شود که بعضی دانشجویان ماه اول را به آشنایی با همکلاس ها و دست گرمی ! سر می کنند، بعد تا دست بجنبانند ترم به پایان خود نزدیک شده و دیگر فرصت چندانی باقی نمانده است. راه حل هم معمولا از چند راه بیرون نیست: 1. سر هم کردن چند صفحه از چیزهای ! مختلف و ارائه آن به عنوان تحقیق کلاسی 2. طراحی و ابداع چند نوع بهانه خیلی خوب و استاد پسند با بهره گرفتن از تجارب دیگر دانشجویان و با توجه به روحیات استاد 3. زدن به سیم بی خیالی و واگذار کردن کارها به حال خود تا چه پیش آید.( البته راه حل های دیگری هم هست که دانشجویان و اساتید به آن آشنایی دارند) و بالاخره توبه از عملکرد خود در ترمی که گذشت و امید به برنامه ریزی برای ترم بعد!

. 5 این قافله عمر عجب  می گذرد. معمولا می گوییم انگار همین دیروز بود که ترم شروع شد. انگار همین دیروز بود که دانشگاه قبول شدیم. انگار همین دیروز بود که... برای این که این حرف ها با تاسف کمتری همراه باشد بهتر است گذر زمان را در نظر بگیریم و از فرصت ها حد اکثر استفاده را داشته باشیم. فرصت برای گعده ها و کارهای جنبی همیشه هست ولی فرصت برای کار جدی تحصیل و تحقیق همیشه فراهم نیست.

 .6 از فوت و فن غافل نشوید. هر کاری راهی (و روشی) دارد. درس خواندن در هر رشته ای و از جمله در رشته فلسفه، مثل هر کار دیگر روش و آداب و اصول خاص خود را دارد. آشنایی با روش ها باعث سرعت و دقت بیشتر در کارها، کسب موفقیت بیشتر و استفاده هر چه بهتر از فرصت ها و امکانات می شود. گاهی دانشجو واقعا برای تحصیل یا تحقیق خود زحمت فراوانی می کشد ولی چون به قول معروف با فوت و فن و روش آن آشنایی ندارد نتیجه لازم را از زحمت های خود نمی گیرد. بنابراین، آشنایی با روش مطالعه، مباحثه، تحقیق و یادداشت برداری و مواردی از این قبیل باعث موفقیت بیشتر می شود.

7 . مطالعه جنبی داشته باشید. هر استادی هر اندازه هم که باسواد باشد و روش های تدریس را بلد باشد و در کار خود جدی باشد باز هم به دلائل گوناگون نمی تواند موجب موفقیت کامل همه دانشجویان خود شود. چرا که علاقه، استعداد و توان هر انسانی با دیگر متفاوت است و از طرف دیگر، زمان زیادی هم در اختیار استاد نیست. بنابراین، کار استاد ارائه طریق است (به قول طلبه ها). یعنی می تواند یک سری نکات کلی را بگوید و مسیر بحث را روشن نماید. بقیه تلاش، که قسمت عمده آن است، با دانشجو است. اوست که باید مطالعه جنبی داشته باشد و درباره هر درس و بحثی به دنبال شناسایی و مطالعه منابع مناسب باشد. علاوه بر مطالعه، عادت به یادداشت برداری و تنظیم و تدوین دست نوشته ها و یادداشته ها می تواند فواید فراوان داشته باشد.

 .8 گاهی سری به کتابخانه دانشگاه بزنید. مجله ها را هم فراموش نکنید. در راستای آن چه که گفته شد باید یادآور شد که برای موفقیت بیشتر در تحصیل، لازم است یکی از پاتوق های جدی هر دانشجو، کتابخانه دانشگاه باشد. آگاهی از منابع مربوط به رشته و درس خود و مطالعه آنها بایستی کار هر روزه یک دانشجوی علاقه مند باشد. البته علاوه بر کتاب ها، مراجعه به مجلات تخصصی رشته خودتان هم امری لازم است (امیدوارم درباره مجلات تخصصی فلسفه در یک فرصت دیگر بشود صحبت کرد(.

. 9 نوشتن یک مقاله نصفه نیمه هم بد نیست. برای این که بعدا نگویید کسی به ما نگفت همین الان بر این نکته تاکید می کنم که حتی اگر ترم اولی هستید از همین ترم کار تحقیق و پژوهش را جدی بگیرید. در یک کارگاه مقاله نویسی شرکت کنید. یکی دو جزوه یا کتاب درباره روش مقاله نویسی را مطالعه کنید. از تجربه دیگر دانشجویان و اساتید هم استفاده کنید. از همه مهم تر کار نگارش مقاله را شروع کنید تا در عمل کارها را یاد بگیرید. اگر کسی گفت شما الان ترم اول هستید یا تازه مقطع کارشناسی هستید و وقت تحقیق تان الان نیست، ضمن این که احترام او را نگه می دارید به حرف هایش گوش ندهید. تحقیق آن قدر ریزه کاری دارد که هر چه زودتر شروع کنید باز هم عمرتان فرصت نمی دهد همه آن ها را فرا گیرید. پس هر چه زودتر شروع کنید بهتر است.

. 10 فعال باشید نه منفعل. بهتر است همواره به دنبال یافتن روش های جدید، شناخت نقاط ضعف، و یافتن شیوه ها و تکتیک های جدید برای موفقیت روزافزون در تحصیل باشید.

مطالب مرتبط:

آیا فلسفه را به عنوان یک رشته انتخاب کنم؟ قسمت اول ، دوم ، سوم